Kako je navedeno u predlogu tog akta koji je Vlada ponudila poslanicima, status grada moći će da steknu opštine koje imaju više od 10.000 stanovnika, razvijene kadrovske kapacitete i funkciju ekonomskog, zdravstvenog, turističkog, kulturnog ili obrazovnog centra.
Dodatni uslovi predviđaju da učešće sopstvenih prihoda u ukupnim prihodima opštine u posljednjih pet godina bude veće od 30 odsto, kao i da organi lokalne uprave i javne službe nemaju poreskih i drugih dugovanja prema državi u kontinuitetu od najmanje dvije godine prije sticanja statusa grada.
Zakonom se gradovima omogućava vršenje širih nadležnosti u oblastima primarne zdravstvene zaštite, obrazovanja, socijalne i dječje zaštite.
Navodi se da je suština ovog modela pažljivo i odgovorno upravljanje procesom decentralizacije, kako bi se obezbijedila dugoročna održivost sistema državne uprave i lokalne samouprave.
Predlog zakona predviđa i dodatno preciziranje poslova jedinica lokalne samouprave u saradnji sa organima državne uprave, uz usklađivanje sa posebnim zakonima, dok je poseban akcenat stavljen na evropske integracije, digitalizaciju i razvoj analitičkog pristupa zasnovanog na podacima.
Zakonom je predviđeno i srednjoročno i godišnje planiranje rada lokalne uprave kroz donošenje srednjoročnih i jednogodišnjih programa rada, sa ciljem očuvanja razvojne komponente lokalnih zajednica i kontinuiteta javnih politika.
Nova zakonska rješenja predviđaju i jačanje transparentnosti rada lokalne samouprave i neposrednog učešća građana kroz skupštine građana, jačanje instituta građanske inicijative i obavezu sprovođenja javnih rasprava.
Predviđeno je i formiranje službi za evropske integracije i informaciono-komunikacione tehnologije na lokalnom nivou, kao i uspostavljanje Savjeta za lokalnu samoupravu radi unapređenja saradnje između državne uprave i lokalnih samouprava.
Zakonom se dodatno uređuju pitanja mjesnih zajednica, međuopštinske saradnje, upravnog nadzora nad javnim službama, procedure nadzora organa državne uprave nad opštinama, kao i sastav i nadležnosti odbora povjerenika.
Predviđeno je i uspostavljanje posebnog informacionog sistema za praćenje stanja u oblasti lokalne samouprave, koji bi trebalo da omogući prikupljanje podataka o primjeni propisa na lokalnom nivou i izvršavanju zakonskih obaveza.
„Cilj nije nametanje novih obaveza opštinama, već plansko i analitički zasnovano proširivanje nadležnosti, za razliku od ranijih ad hok rješenja bez adekvatnih procjena i podataka“, navedeno je aktu koji je iniciralo Ministarstvo javne uprave, na čijem je čelu Maraš Dukaj.
Uvodi se i obaveza predsjednika opštine da skupštini opštine podnosi posebne izvještaje o stanju ljudskih resursa u organima lokalne uprave i javnim službama, primjeni lokalnih propisa i efektima lokalnih javnih politika.
Takođe, kako se dodaje, i o uticaju evropskih integracija i korišćenju EU fondova, implementaciji preporuka državnih organa i Državne revizorske institucije, statusu sudskih postupaka, kao i o primjeni propisa koji uređuju učešće građana u ostvarivanju lokalne samouprave.
