Osporeni član propisuje da besplatno dodijeljeni emisioni krediti, stečeni na osnovu ranijeg zakonskog okvira, prestaju da važe 1. maja 2026. godine, čime se direktno zadire u zakonom stečena prava privrednih subjekata, bez postojanja jasno definisanog javnog interesa, proporcionalnosti i pravne osnove.
U tom okviru, navodi se, Uniprom Kombinat aluminijuma Podgorica je zakonito stekao pravo na besplatne emisione kredite, koje je koristio za ekološku rekonstrukciju i unapređenje proizvodnih procesa, čime je značajno smanjena emisija gasova sa efektom staklene bašte.
Selektivno i retroaktivno ukidanje već stečenih emisionih kredita, bez jasnog i obrazloženog javnog interesa, predstavlja ne samo pravno problematičan potez, već i direktan udar na ekološku politiku države s očiglednim političkim ciljem – uništavanje poslovanja jednog od rijetkih predstavnika industrije Crne Gore. Takva odluka obesmišljava osnovni cilj ETS sistema — smanjenje ukupnih emisija kroz tržišne mehanizme, podsticanje investicija u čiste tehnologije i sprečavanje izmještanja energetski intenzivne industrije van Crne Gore, ističe se u saopštenju.
Dodatno, ističe se, ovakvo postupanje otvara ozbiljno pitanje diskriminacije samo jednog privrednog subjekta i to upravo Uniproma i Kombinata aluminijuma koji su ispoštovali pravila, ulagali u ekologiju i smanjili zagađenje. Na kraju, ovakva odluka ozbiljna je prijetnja javnom interesu jer direktno utiče na zdravlje građana Zete i Podgorice i prijeti ponavljanjem scenarija iz Pljevalja.
Podsjećaju da je Crna Gora, u okviru procesa evropskih integracija i obaveza preuzetih Sporazumom o stabilizaciji i pridruživanju, uspostavila nacionalni sistem trgovine emisionim kreditima (ETS), u skladu sa pravnom tekovinom Evropske unije i pravilima Sekretarijata Energetske zajednice. Taj sistem je potvrđen kao funkcionalan i usklađen sa evropskim standardima i od strane Energetske zajednice.
Poslanici su u predlogu ukazali da emisioni krediti imaju ekonomsku vrijednost i pravni karakter imovine, te da njihovo ukidanje predstavlja povredu prava na mirno uživanje imovine, garantovanog Ustavom Crne Gore i Protokolom 1 uz Evropsku konvenciju o ljudskim pravima.
Zbog rizika nastanka neotklonjive štete, predložili su i da Ustavni sud donese privremenu mjeru obustave primjene člana 100 Zakona o klimatskim promjenama, do konačne odluke o njegovoj ustavnosti.
Na kraju, ističu da se zaštita životne sredine ne može graditi na pravnoj nesigurnosti, retroaktivnosti i selektivnoj primjeni zakona, jer to dugoročno vodi ka većem zagađenju, manjem povjerenju investitora i udaljavanju Crne Gore od evropskih standarda kojima teži.
