Prema navodima Uprave policije, Barati je uhapšen u saradnji sa američkim Federalnim istražnim biroom (FBI), a SAD ga terete za učešće u hakerskim napadima na najmanje 150 američkih univerziteta, kao i za krađu povjerljivih podataka i intelektualne svojine.
Nakon hapšenja predat je Višem sudu u Podgorici, koji će mu odrediti ekstradicioni pritvor. Potom slijedi postupak odlučivanja o izručenju, koji može trajati mjesecima.
Ime Amira Baratija, za kojeg policija navodi da posjeduje iransko i tursko državljanstvo, nije bilo navedeno u ranije objavljenim američkim optužnicama za sajber kriminal.
Međutim, američko pravosuđe u sličnim slučajevima često koristi takozvane zapečaćene optužnice koje se objavljuju tek nakon hapšenja osumnjičenog, čime se omogućava da se osoba godinama vodi kao bjegunac od pravde.
Navodi crnogorske policije gotovo u potpunosti odgovaraju slučaju protiv takozvane „Mabna grupe“ iz 2018. godine.
Američke vlasti tada su optužile iranski Institut Mabna i devet iranskih državljana da su, u ime Iranskog revolucionarnog gardijskog korpusa, izveli sajber napade na više od 320 univerziteta širom svijeta, među kojima oko 144 u Sjedinjenim Američkim Državama.
Prema optužnici, pričinjena je šteta procijenjena na oko 3,4 milijarde dolara. Tokom napada kompromitovano je oko 8.000 korisničkih naloga profesora, istraživača i zaposlenih, dok je ukradeno približno 30 terabajta akademskih istraživanja i naučnih radova.
Nijedan od devetorice optuženih iranskih državljana nije uhapšen niti osuđen, a američko pravosuđe ih i dalje smatra nedostupnim.
Kako je Barati dospio u Crnu Goru?
Iz Uprave policije nijesu odgovorili na pitanja Radija Slobodna Evropa da li je utvrđen identitet uhapšenog, da li je u Crnoj Gori boravio pod tim ili drugim identitetom, niti da li je uhapšen po dolasku u zemlju ili tokom tranzita.
Takođe nije saopšteno da li se dovodi u vezu sa eventualnim sajber napadima na informacionu infrastrukturu Crne Gore.
Stručnjaci za bezbjednost i pravosuđe godinama upozoravaju da je Zapadni Balkan privlačan organizovanim kriminalnim grupama zbog svog geografskog položaja između Evrope, Bliskog istoka i Azije, različitih ekstradicionih režima, bezviznih sporazuma sa pojedinim državama i razvijene digitalne infrastrukture.
Profesor Fakulteta za informacione tehnologije u Podgorici Adis Balota kaže da ovo nije prvi takav slučaj u regionu.
„Takvi napadi nijesu motivisani isključivo finansijskom koristi. U pitanju mogu biti vojna ili industrijska špijunaža. Sajber prijetnje ne poznaju granice, a grupe koje djeluju sa Zapadnog Balkana mogu napadati kritičnu infrastrukturu bilo koje države“, kazao je Balota za Radio Slobodna Evropa.
Iran i IRGC imaju dugogodišnju istoriju sajber operacija usmjerenih protiv SAD i drugih zapadnih država.
Grupe povezane sa Iranom ranije su bile odgovorne i za sajber napade na institucije u regionu, uključujući napad na državne institucije Albanije, koja je prekinula diplomatske odnose sa Iranom nakon optužbi za organizovanje tih napada.
Američke sajber i obavještajne službe upozorile su u aprilu ove godine na pojačane iranske aktivnosti usmjerene prema sistemima kritične infrastrukture, uključujući energetiku, komunikacije i obrazovne mreže.
Šta slijedi u ekstradicionom postupku?
Iz Advokatske kancelarije Lutovac i partneri pojašnjavaju da se osoba uhapšena po međunarodnoj potjernici najprije izvodi pred sudiju za istragu radi utvrđivanja identiteta i upoznavanja sa razlozima potjernice.
Nakon toga, po pravilu, određuje se ekstradicioni pritvor.
Prema novom Zakonu o međunarodnoj pravnoj pomoći u krivičnim stvarima, usvojenom 2026. godine, ekstradicioni pritvor može trajati do konačne odluke o izručenju, dok je ranije bio vremenski ograničen.
Država koja traži izručenje ima rok od 40 dana da dostavi formalnu molbu za izručenje. Ukoliko to ne učini, pritvor se ukida, iako se takvi slučajevi u praksi rijetko dešavaju.
Nakon prijema dokumentacije Ministarstvo pravde Crne Gore predmet dostavlja nadležnom sudu, koji potom zakazuje ročište na kojem razmatra ispunjenost zakonskih uslova za izručenje.
Sud, između ostalog, cijeni državljanstvo osobe, mogućnost političkog, vjerskog ili rasnog progona, eventualno kršenje ljudskih prava, kao i mogućnost izricanja smrtne kazne u državi koja traži izručenje.
Odluku u prvom stepenu donosi vijeće od troje sudija, nakon čega predmet po službenoj dužnosti razmatra Apelacioni sud. Konačnu odluku, po pravosnažnosti sudske odluke, donosi ministar pravde.
Paralelno sa ekstradicionim postupkom moguće je podnijeti zahtjev za azil, što odlaže izručenje do donošenja odluke o međunarodnoj zaštiti. Ukoliko azil bude odobren, izručenje se neće izvršiti.
Protiv odluke Apelacionog suda može se podnijeti ustavna žalba Ustavnom sudu Crne Gore. Iako ona formalno ne odlaže izvršenje izručenja, Ustavni sud u pojedinim slučajevima može privremeno obustaviti izvršenje dok ne odluči o žalbi.
Može li Crna Gora izručiti Baratija SAD-u?
Iako Crna Gora i Sjedinjene Američke Države nemaju zaključen bilateralni ugovor o ekstradiciji, posljednjih godina razvijena je praksa međusobne saradnje u postupcima izručenja.
Jedan od najpoznatijih primjera je slučaj južnokorejskog državljanina Do Kvona, koji je uhapšen u Crnoj Gori u martu 2023. godine, a nakon višemjesečnih sudskih postupaka izručen SAD-u u decembru 2024. godine.
Slična praksa primijenjena je i u predmetu američkih državljana Ričarda i Marijete Ajvazjan, koji su krajem 2022. godine izručeni SAD-u, gdje su osuđeni zbog prevare, pronevjere i pranja novca u iznosu većem od 20 miliona dolara.
Komentari