Na 25. sastanku Parlamentarnog odbora za stabilizaciju i pridruživanje (POSP), održanom u Strazburu, usvojena je zajednička Deklaracija i set preporuka kojima se potvrđuje podrška evropskom putu Crne Gore i poziva na intenziviranje reformi u ključnim oblastima, uključujući vladavinu prava, borbu protiv korupcije i zaštitu životne sredine.
Sastanak Parlamentarnog odbora za stabilizaciju i pridruživanje, održan u Strazburu 29. i 30. aprila, obilježila je rasprava o trenutnom stanju u pristupnim pregovorima, preostalima reformama u poglavljima 23 i 24, turizmu u aktuelnom geoekonomskom kontekstu, te ključnim reformama u oblastima zaštite životne sredine i klimatskih promjena.
Takođe, raspravljano je i o preporukama usvojenim na Skupštini građana, zajedničkom forumu Skupštine i Evropskog Parlamenta, organizovanom u cilju otvorenog dijaloga poslanika sa građanima o političkim procesima i proširenju Evropske unije.
Fokus rasprave drugog dana bio je usmjeren na temu ispunjavanja obaveza u poglavlju 27 – Životna sredina i klimatske promjene.
Kopredsjedavajući POSP-u i predsjednik skupštinskog Odbora za turizam, poljoprivredu, ekologiju i prostorno planiranje Dejan Djurovic kazao je da Crna Gora ostvaruje kontinuiran i mjerljiv napredak u Poglavlju 27, uz vidljive rezultate u zakonodavstvu, jačanju kapaciteta i implementaciji na terenu.
“Trenutno stanje u ovom poglavlju ne predstavlja prepreku za dalji napredak pregovora, jer su sva preostala pitanja tehničke prirode i rješavaju se u kontinuiranoj komunikaciji sa Evropskom komisijom”, naveo je Đurović.
U raspravi na temu Skupštine građana, poslanicima su se obratili studenti koji su u svojstvu građana učestvovali na pomenutom forumu i dali svoj osvrt na preporuke koje su tada usvojene.
Prisutnima se obratio i generalni sekretar Skupštine Boban Stanisic koji je istakao da ovakvi projekti deliberativne demokratije jačaju povjerenje u institucije kroz dijalog sa građanima, te poručio da preporuke, iako nemaju pravno obavezujući karakter, predstavljaju važan temelj za nastavak debate o evropskoj budućnosti ne samo Crne Gore, već i Zapadnog Balkana i potvrđuju da je integracija zajednički društveni proces u kojem glas građana ima legitimno mjesto.
Prethodna dva dana poslanici Skupštine Crne Gore i Evropskog parlamenta vodili su konstruktivnu raspravu u kojoj su se posebno istakla pitanja u oblasti vladavine prava, nezavisnosti sudstva, postignutim rezultatima u borbi protiv korupcije i organizovanog kriminala, razvoja turizma u Crnoj Gori, ali je bilo riječi i o klimatskim promjenama, kvalitetu vode, postrojenjima za prečišćavanje otpadnih voda i dr. Rasprava je rezultirala usvajanjem preporuka, kao jasnog okvira za nastavak reformskog procesa, sa ciljem uspješnog okončanja pregovora i daljeg napretka Crne Gore ka članstvu u Evropskoj uniji.
U zajedničkoj Deklaraciji ponovo je potvrđena puna podrška pristupanju Crne Gore Evropskoj uniji i pozdravljen značajan napredak ostvaren u prethodnom periodu.
“Istaknuto je da Crna Gora zadržava poziciju lidera u procesu proširenja, uz očekivanje da intenzivira reforme kako bi ispunila preostala završna mjerila. Deklaracijom je naglašena važnost daljeg jačanja: vladavine prava i ostvarivanja mjerljivih rezultata u borbi protiv korupcije i organizovanog kriminala, sprovođenja izborne reforme u skladu sa međunarodnim preporukama, unapređenja bezbjednosnog sektora uz snažan parlamentarni i pravosudni nadzor, ubrzanja reformi u oblasti životne sredine i energetike, te očuvanja političke stabilnosti i širokog društvenog konsenzusa o evropskom putu”, navode iz Skupštine.
Domaćin narednog sastanka POSP-a biće Skupština Crne Gore, a termin održavanja odrediće se naknadno.
Odbor se bavio sljedećim temama:
– Stanje pristupnih pregovora i odnosi između Evropske unije i Crne Gore;
– Preostale reforme u okviru poglavlja 23 – Pravosuđe i temeljna prava i poglavlja 24 –
Pravda, sloboda i bezbjednost;
– Turizam u Crnoj Gori u aktuelnom geoekonomskom kontekstu;
– Stanje pregovora u okviru poglavlja 27 – Životna sredina i klimatske promjene.
Parlamentarni odbor za stabilizaciju i pridruživanje, u skladu sa članom 3 Poslovnika POSP-a i
članom 125 Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju između Evropske unije i Crne Gore, uputio
je sljedeću Deklaraciju i preporuke Savjetu za stabilizaciju i pridruživanje, te institucijama Crne
Gore i Evropske unije:
- Ponovo potvrđuje punu podršku pristupanju Crne Gore Evropskoj uniji, čiji će uspješan
završetak donijeti obostranu korist državi, regionu Zapadnog Balkana, i samoj Uniji.
Konstatuje kontinuiranu opredijeljenost Crne Gore da okonča pregovore do kraja godine, te
podstiče institucije EU i države članice da preduzmu sve neophodne unutrašnje pripreme za
pristupanje Crne Gore, uključujući izradu Ugovora o pristupanju, kao i naknadni proces
potvrđivanja. - Pozdravlja postojan i značajan napredak koji je Crna Gora ostvarila na svom putu ka
Evropskoj uniji od posljednjeg sastanka Parlamentarnog odbora za stabilizaciju i
pridruživanje (POSP) prije šest mjeseci. Privremeno zatvaranje pet pregovaračkih poglavlja
krajem 2025. godine, kao i dodatna dva u 2026. godini, čime je ukupan broj dostigao
četrnaest, potvrđuje poziciju zemlje kao predvodnice u procesu pristupanja Evropskoj uniji.
Smatra da su kontinuirana podrška javnosti pristupanju i široka politička podrška u Crnoj
Gori ovom strateškom cilju ključni preduslovi za njegovo ostvarenje. - Smatra da će 2026. godina biti intenzivna za Crnu Goru, sa velikim obimom posla koji treba
da bude završen. Redovno funkcionisanje Parlamenta je od ključnog značaja. Stoga
ohrabruje sve političke aktere u zemlji da nastave konstruktivno i inkluzivno da se angažuju,
da se usmjere na sveobuhvatni cilj okončanja pregovora, te da ne dozvole da kratkoročne
političke podjele ugroze postojeći zamah. Vjeruje da će svrsishodan angažman civilnog
društva biti ključan za podsticanje osjećaja zajedničkog društvenog pripadanja procesu
pristupanja EU. Poziva socijalne i ekonomske aktere da pojačaju svoje angažovanje u
pripremama za pristupanje Evropskoj uniji. Izražava uvjerenje da diskusija o identitetskim
pitanjima u multietničkom društvu Crne Gore zahtijeva široke, inkluzivne i dugoročne
razgovore, kako bi se obezbijedio zajednički interes i izbjegla polarizacija. - Podsjeća da je ključ za uspješan završetak pregovora sprovođenje završnih mjerila za
poglavlja vladavine prava 23 i 24. Naglašava da istinski napredak zavisi od djelotvorne i
održive primjene usvojenih reformi, kao i od trajnih rezultata u ovoj oblasti. Pozdravlja
nedavni izbor direktora Agencije za sprečavanje korupcije. Ponovo ističe potrebu da se bez
odlaganja okončaju preostala imenovanja u pravosuđu, uključujući Ustavni sud, kao i Sudski
i Tužilački savjet, uz primjenu procedura zasnovanih na zaslugama i transparentnosti.
Takođe podsjeća na potrebu unapređenja bilansa rezultata u pogledu istraga, krivičnih
gonjenja i pravosnažnih presuda u predmetima visoke korupcije i organizovanog kriminala.
Podsjeća da su amandmani na Ustav u vezi sa nezavisnošću pravosuđa jedan od uslova za
dobijanje završnih mjerila u okviru poglavlja 23, te očekuje da ih Crna Gora usvoji kroz
širok konsultativni proces. Naglašava, takođe, da je rješavanje otvorenih pitanja imovinskih
prava, uključujući restituciju, od suštinskog značaja za ispunjavanje obaveza Crne Gore u
okviru poglavlja 23 – Pravosuđe i temeljna prava, te da predstavlja kriterijum za zatvaranje
pregovora u oblasti temeljnih prava. - Konstatuje započete reforme u sektoru bezbjednosti i pozdravlja rezultate koji su već
ostvareni. Podsjeća da samo kroz parlamentarni i pravosudni nadzor bezbjednosni sistem
može uživati visoki stepen povjerenja građana. Takav proces podrazumijeva najširu moguću
političku i društvenu podršku, kao i inkluzivan dijalog sa pravnom strukom i organizacijama
civilnog društva. Naglašava potrebu pažljivog praćenja primjene Zakona o unutrašnjim
3
poslovima i Zakona o Agenciji za nacionalnu bezbjednost i poziva Crnu Goru da u
potpunosti uskladi ove zakone sa pravnom tekovinom Evropske unije u dijelu zaštite ličnih
podataka. - Ponovo poziva na dovršetak izborne reforme u Crnoj Gori kroz potpunu primjenu preporuka
OEBS/ODIHR-a i GREKO-a, naročito u dijelu finansiranja političkih subjekata i izbornih
kampanja, kao i ažuriranja biračkog spiska. Pozdravlja usvajanje novog zakona o zabrani
diskriminacije koji je u potpunosti usklađen sa pravnom tekovinom EU i evropskim
standardima. - Podsjeća da je potpuno usklađivanje sa listom zemalja kojima je potrebna viza EU završno
mjerilo u okviru poglavlja 24, kao i obaveza iz Reformske agende. Takođe podsjeća da su
sezonska ukidanja viznog režima nespojiva sa pravnom tekovinom EU i poziva Crnu Goru
da ostvari napredak u usklađivanju sa viznom politikom EU. - Pozdravlja usvajanje Nacionalnog energetskog i klimatskog plana Crne Gore krajem 2025.
godine. Podsjeća na značajne napore koji su i dalje potrebni od strane vlasti kako bi se
ispunila završna mjerila za poglavlje 27, sa fokusom na zaštitu prirode, vode, kvaliteta
vazduha, upravljanje otpadom i klimatske promjene. Poziva Crnu Goru da ubrza reforme,
naročito u pogledu smanjenja zavisnosti od uvoza fosilnih goriva u svjetlu nedavnih
geopolitičkih događaja, smanjenja emisija ugljen-dioksida i ubrzanja elektrifikacije. Smatra
da su mjere u oblasti održivog turizma i diverzifikacije turističke ponude, radi smanjenja
zavisnosti od sezonskih oscilacija, neophodne za otpornost crnogorske ekonomije. - Pozdravlja aktuelno sprovođenje Reformske agende i sa zadovoljstvom prima na znanje
isplate u iznosu od 18 miliona eura koje su do sada izvršene u okviru Instrumenta za reforme
i rast. Nakon uspješnog pristupanja Crne Gore Jedinstvenom području plaćanja u eurima
(SEPA), koje donosi konkretne koristi građanima, pozdravlja namjeru da se područje EU
„Roming kao kod kuće“ (Roam Like at Home) proširi na partnere sa Zapadnog Balkana. - Pozdravlja dosljedno i potpuno usklađivanje Crne Gore sa Zajedničkom vanjskom i
bezbjednosnom politikom EU, uključujući restriktivne mjere EU, kao i njeno učešće u
misijama i operacijama u okviru ZVBP-e EU. Pozdravlja pokretanje Dijaloga o bezbjednosti
i odbrani između EU i Crne Gore u decembru 2025. godine. Podržava sve napore EU i Crne
Gore na jačanju otpornosti zemlje na stranu manipulaciju informacijama i miješanje. - Podsjeća da su dobrosusjedski odnosi i regionalna saradnja važna vrijednosna i politička
osnova evropskog puta svakog kandidata, te pozdravlja vođenje dijaloga sa Hrvatskom u
dobroj vjeri radi rješavanja otvorenih pitanja, u duhu evropskih vrijednosti i u skladu sa
pravnom tekovinom EU, te ostvarenja napretka u okviru poglavlja 31 o Zajedničkoj vanjskoj
i bezbjednosnoj politici. Ponovo naglašava važnost bezbjednosti i saradnje na Mediteranu.
U tom kontekstu podsjeća na značajnu ulogu Jadransko-jonske makroregije, koja služi i kao
instrument unutrašnje kohezije i kao alat spoljne politike, doprinoseći ubrzanju integracije
zemalja kandidata u EU.
4 - Podsjeća na važnost obezbjeđivanja punog pristupa arhivi bivše jugoslovenske Službe
državne bezbjednosti (UDBA) i Kontraobavještajne službe (KOS) Jugoslovenske narodne
armije, uključujući one koje se nalaze u Podgorici. - Smatra da proces evropskih integracija Crne Gore predstavlja ključnu priliku za dalje
unapređenje zaštite prava nacionalnih manjina, uključujući autohtone nacionalne manjine.
Naglašava važnost obezbjeđivanja njihove efikasne zastupljenosti i učešća u svim nivoima
vlasti. - Prima k znanju preporuke Foruma građana Crne Gore o proširenju, održanog u septembru
- godine u Podgorici
