Tim NPM-a je tokom prošle godine posjetio više ustanova socijalne zaštite – domove starih “Grabovac” u Risnu, “Nikšić”, “Bijelo Polje”, Privatni dom starih “Nana”, kao I javne ustanove (JU) Zavod “Komanski most” i “Centar Ljubović”.
“Tokom obilazaka ustanova za smještaj starijih osoba u prošloj godini, NPM konstatuje da su u domovima za stare evidentni određeni pozitivni pomaci u pogledu materijalnih uslova boravka, infrastrukturnih ulaganja i opšteg odnosa osoblja prema korisnicima”, navodi se u izvještaju NPM-a za prošlu godinu.
Iz institucije Zaštitnika ljudskih prava i sloboda su naveli u izvještaju da su u više ustanova korisnici izrazili zadovoljstvo smještajem, ishranom i odnosom zaposlenih, što ukazuje na profesionalan i human pristup u neposrednom radu.
“Istovremeno, kao zajednički i dominantan problem gotovo svih ustanova ostaje izražen nedostatak medicinskog, njegovateljskog i stručnog kadra, koji direktno utiče na dostupnost usluga, mogućnost prijema novih korisnika, kontinuitet zdravstvene njege, individualizovan pristup i sprovođenje dodatnih terapijskih, rehabilitacionih i radno-okupacionih aktivnosti”, piše u izvještaju.
NPM je ukazao na to da ustanove koje zbrinjavaju korisnike sa demencijom, psihogerijatrijskim smetnjama i visokim stepenom zavisnosti zahtijevaju znatno snažnije kadrovske kapacitete, kontinuiranu edukaciju zaposlenih i jasno razvijene protokole postupanja u kriznim situacijama.
U izvještaju se navodi da je uočena potreba za sistematičnijim vođenjem evidencija o incidentima, unapređenjem individualnih planova rada, razvojem sadržajnih dnevnih aktivnosti i donošenjem jasnih pisanih procedura o primjeni mjera ograničavanja kretanja, u skladu sa principima zakonitosti, nužnosti, proporcionalnosti i poštovanja dostojanstva korisnika.
“Posmatrano u cjelini, stanje u javnim ustanovama socijalne zaštite ukazuje da postoji institucionalna osnova za pružanje kvalitetne brige, ali da bez jačanja ljudskih resursa, razvoja specijalizovanih servisa i jačanja stručne podrške osoblju nije moguće dugoročno odgovoriti na rastuće potrebe starije populacije, naročito korisnika sa složenim zdravstvenim i psihosocijalnim potrebama”, piše u izvještaju NPM-a.
Dom starih „Grabovac“ u Risnu
Na dan posjete tima NPM, Dom starih „Grabovac“ u Risnu zbrinjavao je 203 korisnika, a materijalni uslovi za boravak korisnika su, kako je ocijenjeno u izvještaju, u najvećoj mjeri zadovoljavajući.
Navodi se da inicijativa za nabavku paroterapijskog robota predstavlja pozitivan i opravdan iskorak u unapređenju tretmana korisnika, posebno osoba oboljelih od demencije i drugih psihogerijatrijskih oboljenja. Dodaje se da uvođenje te vrste asistivne terapije doprinosi razvoju nefarmakoloških, humanih i individualizovanih pristupa njezi, koji mogu smanjiti psihičku napetost, agitaciju i osjećaj usamljenosti kod korisnika i unaprijediti njihovo emocionalno stanje i kvalitet života.
Iz institucije Zaštitnika ljudskih prava i sloboda su ukazali na to da poseban problem predstavlja nedostatak medicinskog osoblja, što može da utiče na kvalitet zdravstvene njege i ukupne zaštite korisnika.
“U ustanovama socijalne zaštite, naročito onima koje zbrinjavaju psihogerijatrijske i dementne korisnike, adekvatan broj stručno osposobljenog medicinskog osoblja je od ključnog značaja za pravovremeno praćenje zdravstvenog stanja, bezbjednu primjenu terapije i prevenciju komplikacija”, ističe se u izvještaju.
Tokom posjete Domu predstavnici NPM-a obavili su razgovore sa korisnicima usluga te ustanove, koji su, kako se navodi, pohvalili uslove smještaja i odnos i ponašanje osoblja.
Dom starih „Nikšić“
U izvještaju NPM-a navodi se da Dom za stare u Nikšiću pruža dobre uslove za boravak, da je savremeno opremljen i prilagođen potrebama korisnika, koji su zadovoljni odnosom osoblja, kvalitetom smještaja i ishranom.
“Iako Dom raspolaže sa ukupnim kapacitetom od 200 mjesta, tokom obilaska zatečeno je 143 korisnika, pri čemu preostali kapaciteti nijesu popunjeni zbog izraženog nedostatka prvenstveno medicinskog kadra i njegovateljica. Takvo stanje odražava se na dostupnost usluge, kvalitet njege i ostvarivanje prava korisnika”, piše u izvještaju.
Navodi se da nedostatak medicinskog kadra, posebno medicinskih sestara/tehničara i njegovatelja, ograničava mogućnost prijema novih korisnika i dovodi do povećanog opterećenja postojećeg osoblja.
“Posljedice se mogu ogledati u smanjenoj učestalosti zdravstvenog praćenja, ograničene mogućnosti individualnog pristupa korisnicima, ali i limitirano sprovođenje dodatnih terapijskih i rehabilitacionih aktivnosti, uključujući radnookupacionu terapiju”, ukazali su iz institucije Zaštitnika ljudskih prava i sloboda.
Dom starih „Bijelo Polje“
Tim NPM-a posjetio je Odjeljenje za demenciju u Domu starih „Bijelo Polje“ u novembru prošle godine.
Nakon obilaska tog odjeljenja tim NPM-a ukazao je na to da povećanje broja medicinskog i njegovateljskog osoblja predstavlja osnovni preduslov za kvalitetnu i humanizovanu njegu.
U izvještaju je takođe ukazano na to da uspostavljanje centralnog registra za incidente ima ključnu ulogu u razvoju kulture bezbjednosti i odgovornog upravljanja rizicima.
“Centralizovano prikupljanje podataka o padovima, povredama i drugim incidentima omogućava sistematsku analizu uzroka, identifikovanje ponavljajućih obrazaca rizika i planiranje ciljanih preventivnih mjera”, dodaje se u izvještaju.
Iz institucije Ombudsmana su poručili da razvoj i diversifikacija radno-okupacionih i rehabilitacionih aktivnosti predstavlja važan terapijski i preventivni mehanizam u radu sa osobama sa demencijom.
“Aktivnosti prilagođene stepenu kognitivnog oštećenja i individualnim interesovanjima korisnika doprinose očuvanju preostalih funkcionalnih sposobnosti, smanjenju anksioznosti, agitacije i dezorijentacije i pozitivno utiču na opšte psihofizičko stanje i kvalitet svakodnevnog života u ustanovi”, ističe se u izvještaju.
Iz institucije Zaštitnika su poručili da poseban značaj ima uvođenje jasnih pisanih smjernica o primjeni mjera ograničavanja kretanja.
Privatni Dom starih „Nana“
Zaštitnik kao NPM izvršio je 26. novembra nenajavljeni monitoring i obilazak privatnog doma za stare, čime je nadzor prvi put proširen i na ustanovu socijalne zaštite čiji osnivač nije država.
NPM je u izvještaju konstatovao da privatni Dom za stara lica „Nana“ ima soldine materijalne uslove za boravak.
Dom je, kako su naveli, imao veći broj korisnika nego što je licencom predviđeno – ukupno 33 od predviđenih 30.
“NPM je uočio da Dom, iako licenciran od resornog Ministarstva, nema kompletnu dokumentaciju potrebnu prilikom prijema korisnika, kakvu zahtijevaju domovi za stara lica, uključujući nalaz interniste i psihijatra sa potvrdom da je korisnik sposoban za kolektivni smještaj i evidencijom aktuelne terapije, kao i potvrdu izabranog ljekara da korisnik ne boluje od zaraznih bolesti”, piše u izvještaju.
U tom dokumentu se dodaje da većina dosijea sadrži samo ugovor o smještaju, potpisan od strane trećeg lica, dok nedostaju rješenja o oduzimanju poslovne sposobnosti i potvrde o zakonitosti starateljstva.
Navodi se da je NPM u samim ugovorima uočio sporan član kojim se Dom amnestira od odgovornosti za povrede korisnika unutar prostorija ili dvorišta.
Iz institucije Zaštitnika su rekli da je NPM tokom monitoringa utvrdio ozbiljne propuste u vođenju zdravstvene evidencije, organizaciji medicinskih usluga i sigurnom rukovanju medikamentima.
“Zabilježen je nedostatak sistematizovanih zdravstvenih kartona, individualni kartoni korisnika su bili nepotpuni, u pojedinim slučajevima nepostojeći, što onemogućava praćenje zdravstvenog stanja korisnika, dokumentovanje konsultacija specijalista i evidenciju izvršenih medicinskih intervencija”, navodi se u izvještaju.
NPM je dokumentovao i nepravilno vođenje terapije i medikacije.
“Priprema i davanje ljekova vrši se bez jasno definisanih terapijskih lista i individualnih dozera, što predstavlja ozbiljan rizik po zdravlje korisnika, posebno zbog čestog ordiniranja psihofarmaka i antidiabetika”, piše u izvještaju NPM.
NPM je zabilježio i nepravilno skladištenje ljekova – ljekovi u „ambulanti/apoteci“ su nepropisno skladišteni, neorganizovani i bez kontrole zaliha i rokova trajanja, čime je povećan rizik od neželjenih događaja i nebezbjednog rukovanja medikamentima.
U Domu, kako se navodi u izvještaju, ne postoji pisana procedura, niti je osoblje prošlo početnu ili kontinuiranu obuku o pravilnoj primjeni mjera ograničavanja kretanja.
“Dom ne pruža nikakve strukturisane radno-okupacione ili rehabilitacione aktivnosti za korisnike, od kojih većina ima dijagnozu demencije. Takođe, u Domu se korisnicima ne pušta muzika, tv, što je nedostatak zabavnih/informativnih sadržaja”, piše u izvještaju.
Iz institucije Ombudsmana su rekli da odsustvo takvih aktivnosti znači da korisnici nemaju mogućnost očuvanja preostalih kognitivnih i funkcionalnih sposobnosti, smanjenja anksioznosti, održavanja socijalne interakcije, kao i unapređenja svakodnevnog funkcionisanja.
Dom, kako su naveli, takođe nema radno-okupacionog terapeuta ili osobu zaduženu za planiranje i vođenje aktivnosti, što dovodi do pasivnosti korisnika, potencijalnog pogoršanja kognitivnih i motoričkih funkcija, kao i smanjenja kvaliteta života i opšte dobrobiti korisnika.
Iz institucije Zaštinika su rekli da utvrđeni propusti ukazuju na ozbiljne rizike po zdravstvenu sigurnost i kvalitet pružene njege korisnicima doma, posebno s obzirom na činjenicu da većina korisnika pripada kategoriji osoba sa mentalnim poremećajima i/ili hroničnim nezaraznim bolestima.
“Ovi nalazi upućuju na pitanje po kojim konkretnim kriterijumima i provjerama je resorno Ministarstvo izdalo licencu Domu, s obzirom na brojne uočene propuste u vođenju dokumentacije, organizaciji rada, kadrovskoj strukturi, zaštiti prava korisnika i pružanju zdravstvene zaštite”, navodi se u izvještaju.
Zaštitnik kao NPM naglasio je da je potrebno da Ministarstvo hitno interveniše kako bi se osigurala usklađenost Doma sa važećim zakonskim normama i profesionalnim standardima, uključujući preporuke Evropskog komiteta za prevenciju torture (CPT), kao i kako bi se zaštitili život, zdravlje i dostojanstvo korisnika.
Javna ustanova (JU) Zavod „Komanski most“
Obilazak Zavoda „Komanski most“ obavljen je 29. jula, kada je u toj ustanovi bilo smješteno 118 korisnika, dok se jedan korisnik/ca nalazio/la na liječenju u Specijalnoj bolnici „Dobrota“.
Generalni utisak NPM-a je da su uslovi smještaja dobri i da su uslovi za boravak kako u paviljonima, tako i u dvorištu prijatni.
U izvještaju se navodi da su tokom nenajavljene posjete tima NPM-a Zavodu „Komanski most“, korisnici zatečeni urednog i higijenski prihvatljivog izgleda.
“Stručni radnici u prethodnom periodu aktivno su učestvovali u brojnim edukacijama, čime je kontinuirano unaprijeđivana njihova stručnost i kompetencija u radu sa korisnicima. Zdravstveni i stručni kadar u ustanovi prošao je obuku za primjenu Postupka deeskalacije, što je rezultiralo donošenjem smjernica za smirivanje uznemirenih korisnika”, piše u dokumentu NPM-a.
JU Centar „Ljubović“
Iz institucije Zaštitnika ljudskih prava i sloboda su rekli da su materijalni uslovi za boravak korisnika u JU „Ljubović“na zadovoljavajućem nivou, da su sobe čiste, uredne i funkcionalno opremljene, sa dovoljno prostora i prirodne svjetlosti, a prostorije za zajednički boravak uređene i održavane, uz vidljive napore ustanove da se obezbijedi prijatno i podsticajno okruženje.
“Osnovne medicinske potrebe korisnika su zadovoljene, ali postoji prostor za značajna unapređenja, posebno u segmentu preventivne zaštite i psihosocijalne podrške”, piše u izvještaju.
Iz institucije Ombudsmana su ukazali na to da usluga Dnevnog boravka za djecu sa problemima u ponašanju nije u dovoljnoj mjeri iskorišćena. Kako su naveli, iako je kapacitet licenciran za deset korisnika, u momentu posjete prisutno je bilo samo jedno dijete.
