„Mišljenje predstavlja jedan od najrelevantnijih doprinosa razumijevanju tri nova EU instrumenta zasnovana na učinku, koji imaju za cilj da reforme povezane sa proširenjem učine kredibilnim, mjerljivim i nepovratnim. Ovi instrumenti povezuju finansijsku podršku sa napretkom u ključnim oblastima poput vladavine prava, javne uprave i ekonomskog upravljanja, ali njihova uspješnost, kako se naglašava, direktno zavisi od kvaliteta uključivanja civilnog društva i socijalnih partnera“, saopšteno je iz CGO.
EESC jasno ukazuje da učešće civilnog društva mora biti strukturni uslov za legitiman, inkluzivan i održiv reformski proces. Dugoročna održivost reformi ne može se mjeriti isključivo kroz ispunjavanje tehničkih indikatora, već i kroz povjerenje građana, razumijevanje reformi i percepciju njihove pravičnosti i inkluzivnosti.
„U tom kontekstu, iako je proširenje prepoznato kao geostrateški prioritet, naglašava se da rokovi za sprovođenje reformi ne smiju ugroziti demokratske procedure, uključujući javne rasprave, obavezne konsultacije i dijalog sa socijalnim partnerima i organizacijama civilnog društva. Takođe, istaknuta je potreba za sistematskim uključivanjem ovih aktera od najranijih faza planiranja do monitoringa i evaluacije, uz obezbjeđivanje stabilne, predvidive i transparentne finansijske podrške njihovom radu, kako bi njihova nadzorna uloga bila učinkovitija“, navodi se u saopštenju.
Mišljenje ukazuje i na neujednačen napredak u realizacijie Reformskih agendi u regionu Zapadnog Balkana, gdje se Crna Gora nalazi među državama koje su formalno naprednije, ali se i dalje suočava sa izazovima u kvalitetu sprovođenja, koordinaciji i uključivanju relevantnih aktera. Istovremeno, ukazuje se na nedovoljno razvijene standarde konsultacija, slabu dokumentovanost procesa i ograničen građanski prostor, što može dovesti do površnog monitoringa bez stvarne odgovornosti.
„CGO podsjeća da se u Crnoj Gori Reformska agenda 2024–2027 suočava sa kašnjenjima u realizaciji pojedinih mjera, kao i sa izraženim nedostatkom transparentnosti i inkluzivnosti, a što može rezultirati gubitkom dijela finansijskih sredstava, ali i padom podrške javnosti. U tom kontekstu, podsjećamo da Ministarstvo evropskih poslova, kao glavni nosilac ovog procesa, nije usvojilo komunikacioni plan, iako se radi o jednom od ključnih dokumenata koji bi regulisao, kako internu, tako i komunikaciju sa širom javnošću, a čije donošenje je bilo predviđeno Reformskom agendom. Takođe, CGO-a podsjeća na značajna odstupanja između samoprocjena Vlade i ocjena Evropske komisije u pogledu ispunjenosti reformskih koraka, kao i na nepostojanje mehanizama za praćenje eventualnog nazadovanja nakon formalnog ispunjenja obaveza. U tom smislu, EESC s pravom insistira na jačanju nezavisnog monitoringa, jasnim i javno dostupnim indikatorima učinka, kao i transparentnim sistemima izvještavanja koji mjere stvarni društveni i ekonomski uticaj reformi. Akcenat je na potrebi jačanja upravljačkih i nadzornih mehanizama, uključujući inkluzivne monitoring odbore, snažniji parlamentarni nadzor i redovna javna saslušanja. Uloga parlamenata, kako se navodi, mora prevazići formalni okvir i postati aktivan faktor kontrole sprovođenja reformi i korišćenja EU sredstava“, naglašava se u saopštenju.
EESC poziva i Evropsku komisiju da, na osnovu dosadašnjih iskustava, unaprijedi metodologiju procjene reformskih rezultata i sprovede strukturirani dijalog sa svim relevantnim akterima, uključujući civilno društvo, kako bi se osiguralo dalje unapređenje ovih instrumenata i njihov dugoročni transformativni efekat.
„U konačnom, ključna poruka Mišljenja jeste da reformski procesi mogu dati stvarne i trajne rezultate samo ukoliko su zasnovani na transparentnosti, odgovornosti i suštinskom uključivanju civilnog društva kao partnera, a ne posmatrača. CGO poziva nadležne institucije u Crnoj Gori da ozbiljno pristupe ovim preporukama i unaprijede praksu planiranja i sprovođenja reformi u okviru Plana rasta i Reformske agende, uz puno uvažavanje uloge civilnog društva i potrebu jačanja povjerenja građana u ovaj proces“, zaključuje se u saopštenju.
