Koalicija od 11 država članica EU-a predložila je ublažavanje pravila kako bi Ukrajina mogla koristiti dio zajma vrijednog 90 milijardi eura za kupovinu britanskog naoružanja. No Francuska insistira da se sredstva troše unutar Evropske unije, prvenstveno radi jačanja domaće odbrambene industrije.
Prema trenutnom planu, dvije trećine zajma namijenjene su nabavci oružja za ukrajinske oružane snage, uz jasno postavljen prioritet: prvo evropska i ukrajinska odbrambena industrija, a tek potom kupovina izvan Unije.
„Ukrajinske potrebe nadilaze evropske kapacitete“
Ukrajinski odbrambeni zvaničnici procijenili su da će im tokom ove godine trebati oko 24 milijarde eura vojne opreme izvan EU-a. Većina tog iznosa odnosi se na američke sisteme protivvazdušne odbrane Patriot i presretače PAC-3, no kao ozbiljan nedostatak istaknuti su i projektili dugog dometa, koje evropske zemlje trenutno ne mogu osigurati u dovoljnim količinama.
Upravo zbog toga su evropski zvaničnici iz spomenute koalicije identifikovali britanski projektil Storm Shadow kao jedno od mogućih rješenja za popunjavanje tog jaza. Riječ je o krstarećem projektilu dugog dometa, dizajniranom za uništavanje utvrđenih i podzemnih ciljeva, koji se već nalazi u operativnoj upotrebi ukrajinskih snaga.
Francuska je, prema diplomatskim izvorima, „očigledni protivnik“ tog predloga. Pariz predvodi nastojanja da Evropska unija postane strateški autonomna i manje zavisna o saveznicima, ponajprije Sjedinjenim Američkim Državama. Takav pristup dodatno je ojačan političkim napetostima s bivšim američkim predsjednikom Donaldom Trampom, posebno nakon njegovih izjava o Grenlandu.
Francuske vlasti smatraju da bi sredstva namijenjena Ukrajini trebala prvenstveno služiti razvoju i jačanju evropske odbrambene industrije, čak i ako to znači sporije ili ograničenije ispunjavanje neposrednih odbrambenih potreba Kijeva. Takav stav izazvao je nezadovoljstvo unutar EU-a, jer pojedine članice upozoravaju da bi insistiranje na industrijskoj politici moglo ozbiljno ugroziti sposobnost Ukrajine da se obrani od intenzivnih ruskih vazdušnih napada.
Sustav „četiri nivoa“ nabavke oružja
Prema predloženom modelu, Ukrajina bi podnosila planove nabavke, koji bi se potom procjenjivali kroz sistem od četiri nivoa. Prvo bi se provjeravalo može li ukrajinska odbrambena industrija ispuniti narudžbe, zatim bi se tražila rješenja unutar EU-a. Treći nivo uključivao bi Ujedinjeno Kraljevstvo, dok bi SAD bio tek četvrta i posljednja opcija.
Koalicija država koje podržavaju ublažavanje pravila nastoji olakšati pristup trećem nivou sistema, čime bi se Ujedinjenom Kraljevstvu omogućila značajnija uloga. U tu bi grupu mogle ući i Kanada te druge zemlje koje imaju odbrambene sporazume s Briselom.
Inicijativu predvode baltičke i skandinavske zemlje, uz Poljsku, Rumuniju, Češku i Nizozemsku. Još osam država, među njima i Njemačka, izrazile su podršku povoljnijem pristupu prema Ujedinjenom Kraljevstvu, iako se zasad nisu formalno pridružile koaliciji.
Jedan od razloga zbog kojih se Britanija smatra posebno poželjnim partnerom je njena vodeća uloga u tzv. „koaliciji voljnih“, koja planira raspoređivanje snaga u Ukrajini u sklopu eventualnog mirovnog sporazuma. S obzirom na to da se očekuje prisutnost britanskih i evropskih vojnika, ali ne i američkih, dio članica EU-a smatra da bi ulaganje evropskih sredstava u britansku odbrambenu industriju dugoročno moglo povećati sigurnost cijele misije.
Britanski diplomati već vode razgovore s predstavnicima ove grupe država, no podstiče ih se da intenziviraju kontakte s Evropskom komisijom i Evropskim parlamentom, gdje Francuska ima snažan uticaj u odborima zaduženima za bezbjednost i odbranu.
