Podaci iz godišnje kaznene statistike Savjeta Evrope (SPACE I) za 2025. godinu pokazuju da mnoge države ne uspijevaju da kontrolišu rast zatvorske populacije i prenatrpanost, odnosno da se zatvorski sistem u Evropi suočava sa sve izraženijim pritiskom. Prema ovim podacima, u odnosu na prošlu godinu u našoj državi broj zatvorenika se povećao za čak 22 odsto.
Prema podacima koji su dostavljeni „Danu“, u Upravi za izvršenje krivičnih sankcija (UIKS) trenutno se nalazi ukupno 1.397 lica lišenih slobode, od čega su 682 zatvorenika, dok je 715 pritvorenih lica.
„U Zatvoru za duge kazne trenutno se nalazi 575 zatvorenika/ca, dok se u Zatvoru za kratke kazne nalaze 64 zatvorenika i 153 pritvorena lica, koja su smještena odvojeno od zatvorenika. U Zatvoru Bijelo Polje nalaze se 43 zatvorenika. Kada je riječ o pritvorenim licima, u organizacionim jedinicama zatvora u Spužu nalazi se 608 pritvorenih lica, dok se u pritvorskoj jedinici Zatvora Bijelo Polje nalazi 107 pritvorenih lica“, saopšteno je „Danu“ iz Službe za odnose s javnošću UIKS-a.
Na nivou kontinenta, na dan 31. januar 2025. godine, u zatvorima je boravila 1.107.921 osoba u 51 zatvorskoj upravi. Prosječna evropska stopa iznosila je 110 zatvorenika na 100.000 stanovnika, pa mnogi sistemi rade na ivici kapaciteta.
„Posebno zabrinjava podatak da je broj zatvorskih uprava sa ozbiljnom prenatrpanošću porastao sa šest na devet u samo godinu dana“, navode u izvještaju Savjeta Evrope.
Među najopterećenijima su: Turska (131 na 100 mjesta), Francuska (131), Hrvatska (123), Italija (121) i Belgija (114).
Osim što je Crna Gora u izvještaju Savjeta Evrope označena kao zemlja sa jednim od najvećih porasta broja zatvorenika u odnosu na 2024, naša država se nalazi među evropskim državama sa visokom stopom zatvaranja, oko 200 zatvorenika na 100.000 stanovnika, što je svrstava u sam vrh.
„U evropskom prosjeku, jedan od četiri zatvorenika nalazi se u istražnom pritvoru, dok je u Crnoj Gori taj udio još viši – 53 odsto pritvorenika čeka presudu, što znatno opterećuje sistem“, pojašnjavaju u izvještaju.
„Za Crnu Goru, podaci „Space I“ izvještaja predstavljaju ozbiljan signal: rast zatvorske populacije od 22 odsto, visoka stopa zatvaranja i dominantan udio pritvorenika ukazuju na potrebu za reformama kaznene politike i jačanjem alternativnih sankcija. Evropski zatvorski sistemi moraju se prilagoditi novoj realnosti koja uključuje veći broj zatvorenika, stariju populaciju i sve složenije operativne izazove“, zaključuju iz Savjeta Evrope.
U njihovom izvještaju konstatovano je da je udio žena u evropskim zatvorima porastao na 5,2 odsto. Najviše ih ima u Mađarskoj (8,8 odsto) i Češkoj (8,6 odsto). Crna Gora tu je na suprotnom kraju skale, sa 2,8 odsto žena u zatvorskoj populaciji, što je među najnižim vrijednostima u Evropi.
Manje stranih državljana
Kada je u pitanju prosjek u Evropi, 17 odsto zatvorenika su strani državljani, 5,2 odsto su žene i prosječna starost zatvorenika je 39 godina. U Crnoj Gori udio stranih državljana je oko 16 odsto, žene čine 2,8 odsto zatvorske populacije, dok je prosječna starost zatvorenika 41 godina, što je iznad evropskog prosjeka.
Na evropskom nivou 17 odsto zatvorenika su strani državljani, dok u pojedinim državama taj udio prelazi polovinu zatvorske populacije: Luksemburg (78 odsto), Švajcarska (73 odsto), Austrija (53 odsto) i Njemačka (47 odsto). Zatvorenici se iza rešetaka nalaze u najvećem broju slučajeva jer su počinili krivična djela povezana sa drogom (17,3 odsto), krađe (12,1 odsto) i nasilna krivična djela (oko jedne trećine ukupne populacije).
