Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

NAJNOVIJE

Popis stanovništva Crne Gore koji aktuelna vlast najavljuje za kraj 2023. godine uzburkao je strasti na ionako uzavreloj političkoj i društvenoj sceni. Predstavnici prosrpskih partija tvrde da će to biti, kako kažu, prvi slobodni popis, a nakon njegovog sprovođenja najavljuju i ustavne promjene. Tvrde i da će popis pokazati koliko Srba ima u Crnoj Gori, uz tvrdnju kako su Srbi u Crnoj Gori decenijama diskriminisani. Sa druge strane, iz DPS-a, između ostalog, poručuju da je za dio našeg parlamenta popis isključivo politički alat za poništavanje građanske Crne Gore.

Da li je moguće da su Srbi ugroženi, a da statistika kaže da raste broj građana koji od popisa do popisa nacionalno izjašnjavaju kao Srbi, CdM je pitao Aleksandra Radomana, profesora na Fakultetu za crnogorski jezik i književnost.

On poručuje da je priča o ugroženosti Srba propaganda, a da bi zbilja bio u istoriji nezabilježen slučaj da jedan ugroženi narod u 10-ak godina s devet odsto učešća u ukupnoj populaciji 1991. godine naraste na 32 odsto 2003. godine.

Upozorava da je “ugroženost Srba” bila je povod za pokretanje četiri rata 90-ih s ciljem promjene avnojevskih granica i formiranja proširene Srbije. Sagovornik CdM-a upozorava da se iz iste propagandne kuhinje – koja je nekad radila pod firmom Homogena Srbija, a danas Srpski svet – plasiraju dvije dijametralne predstave o proteklih 30 godina.

“Prva je prikaz ugroženog i progonjenog srpskog naroda pod totalitarnim antisrpskim režimom, kataklizmatičnoga stanja koje je svojevremeno počivši arhipastir Beogradske patrijaršije Irinej nazvao gorim od onoga u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj”, kaže on.

Više popova nego vojnika

Drugi prikaz iz iste kuhinje, dodaje, daje sliku „duhovnoga preporoda“, obnove crkava i manastira, snaženja sveštenstva i monaštva do mjere u kojoj je, riječima popa Džomića, broj sveštenika, kaluđera i članova crkovnih odbora u Crnoj Gori nadišao broj vojnika Vojske Crne Gore.

“E sad, ili je jedna od ove dvije slike laž ili propagandisti Srpskoga sveta govore o različitih 30 godina. Dakle, mit o progonu srpskog naroda u Crnoj Gori demantuju njegovi najgorljiviji promoteri jer u 30 godina „progona i ugroženosti“ teško da bi mogli objasniti kako je to vjerska ustanova ugroženog naroda stekla enormnu moć koja je i dovela na vlast, kako su „antisrpske“ vlada i šakom i kapom pomagale izgradnju novih (često megalomanskih) vjerskih objekata i devastaciju starih (jer „obnova“ na jeziku Beogradske patrijaršije u Crnoj Gori označava isključivo satiranje starog u korist instaliranja novog, poput objekta na Rumiji), kako je bez ikakvih dokaza na Beogradsku patrijaršiju protivzakonito upisivana ogromna imovina, kako su za potrebe Srpskog nacionalnog vijeća obezbjeđivane milionske svote, kako su nicale ustanove poput Matice srpske, Srpske kuće, Srpske televizije i sl. “, napominje profesor na FCJK.

Podvlači kako bi zbilja bio u istoriji nezabilježen slučaj da jedan ugroženi narod u 10-ak godina s devet odsto učešća u ukupnoj populaciji 1991. godine naraste na 32 odsto 2003. godine.

“Kako, na kraju krajeva, objasniti i to što se nakon promjene vlasti 2020. godine u sistemu iz kojeg su navodno decenijama progonjeni, zatekli brojni kadrovi koji su potrčali da iskažu lojalnost crkovnoj vladi Zdravka Krivokapića, koji je i sam bio javni, od Vlade imenovani funkcioner u eri “diktature””, navodi on.

Povod za RAT

Podvlači da je propaganda o srpskoj ugroženosti u Crnoj Gori zapravo bila precizni indikator planova koje Beograd ima s Crnom Gorom.

“Jer “ugroženost Srba” bila je povod za pokretanje četiri rata 90-ih s ciljem promjene avnojevskih granica i formiranja proširene Srbije. Novinar Boro Kontić tu je propagandnu strategiju lucidno opisao riječima: “Kad čujem da su Srbi ugroženi odmah obiđem podrum. Da provjerim uslove za duži boravak”. Samo što su planovi u Crnoj Gori, nakon vojnih poraza 90-ih, pažljivije i promišljenije koncipirani, uz silnu medijsku, lobističku i finansijsku pripremu”, kaže on.

Dodaje da je Aleksandar Vučić od Miloševića preuzeo metodu proizvodnje požara u okruženju i izigravanje onoga ko ih gasi, s tim što je umjesto tenkova Vučić aktivirao mehanizme “meke” sile radeći na destabilizaciji BiH, Crne Gore i Kosova, prethodno za svoje planove pridobivši i vanjske saveznike.

“Briga o “položaju Srba” dobro je oprobana matrica miješanja Vučićeve Srbije u unutrašnju politiku nezavisnih država koje se žele dovesti u potčinjeni položaj ili pripojiti Srpskome svetu. Nešto slično koristila je nacistička Njemačka jer je politika “položaja Njemaca” ili „volje njemačkog naroda za ujedinjenjem“ uoči Drugoga svjetskog rata likvidirala i Čehoslovačku i Austriju”, ističe Radoman u razgovoru za CdM.

Napominje kako srpsko-crnogorska nacionalna kontroverza u Crnoj Gori često se želi prikazati kao etnički problem, što je dakako zabluda.

“Ako pratite fluktuaciju nacionalnoga samoiskazivanja Crnogoraca između 1991. i 2003. godine i uporedite je s rezultatima parlamentarnih izbora, pokazaće se, uz minimalna odstupanja, da je to što je gotovo trećina nacionalnih Crnogoraca u tih desetak godina promijenila nacionalni samoiskaz, posljedica ne nagle ekspanzije svijesti o različitome porijeklu, već različitih u prvome redu političkih preferencija. Opredjeljenje da 90-ih odlučite prestati biti Crnogorac i postanete Srbin dominantno je uslovljeno političkim odnosom prema dvije ključne političke paradigme – one koja je Crnu Goru viđela kao samostalnu državu prozapadne orijentacije i one koja je željela viđeti kao dio Srbije ili makar u čvrstoj zajednici s njom”, naglašava.

Radoman napominje da razlike u viđenju aktuelnog trenutka vodile su ka produbljivanju razlika i u pristupu prošlosti i u percepciji budućnosti.

Zajednička istorija tako je, dodaje, dobila dvije interpretacije – jednu koja potencira viševjekovni državni kontinuitet, i drugu koja tu državnost vidi kao istorijski deformitet. Zato je 1918. godina u tim reprezentacijama prošlosti postala ključna tačka razdora. Jedni su je viđeli kao prekid državnoga kontinuiteta i nacionalnu kataklizmu, a drugi kao prirodno utapanje u srpski nacionalni i državni okvir.

“Da se razlike između Srba i Crnogoraca u Crnoj Gori danas dominantno očituju kao rezultat različitog etničkog porijekla, odjelitih jezika, načina života, kulture i tradicija ili vjerskog iskaza, umjesto što je jedna trećina nacionalnih Crnogoraca u posljednjih 30 godina promijenila svoj nacionalni iskaz, onda bismo mogli govoriti o identitetu kao uzročniku društvenih podjela. Kad, međutim, imamo u vidu da se identitetski rascjep desio u jednoj generaciji i to duž crnogorskih familija, prateći turbulentna politička zbivanja 90-ih godina XX vijeka, onda bi uzrok crnogorskih podjela valjalo potražiti neđe drugo”, kaže Radoman.

Koncept “zatočnika Kosovskog zavjeta”

On objašnjava dalje da su početkom 90-ih godina formulisana dva dijametralna politička koncepta u Crnoj Gori. Jedan od njih, koji je dominantno reprezentovao Liberalni savez Crne Gore počivao je na premisi da Crna Gora treba da se razvija kao građansko, pluralno, multietničko i multikulturno društvo, utemeljeno na antifašističkim tekovinama i okrenuto Zapadu.

“Drugi politički koncept, koji je ranih 90-ih identifikovan najčešće s Narodnom strankom, vidio je Crnu Goru kao „zatočnika Kosovskog zavjeta“, periferni dio veće nacionalne, državne i kulturne cjeline, društvo u kojem svi njegovi konstituenti nemaju jednaka prava, već se u ime nacionalnog jedinstva negiraju čak i nacionalna prava pojedinim zajednicama, društvo antizapadne orijentacije, s izrazitim autoritarnim karakteristikama čije vrijednosti kreira Beogradska patrijaršija, koja je u to vrijeme, a i danas, preko svojih prelata promovisala šovinizam, istorijski revizionizam, ksenofobiju, kulturrasizam, segregaciju i netoleranciju. Između te dvije političke paradigme nalazio se ondašnji Savez komunista, kasnije DPS, na verbalnoj ravni bliži prvoj, a u praksi naklonjen drugoj paradigmi”, priča Radoman.

Podsjeća da, na parlamentarnim izborima 1990. godine Narodna stranka osvaja nešto preko 12 odsto glasova, dok na popisu 1991. godine devet odsto građana Crne Gore se u nacionalnom pogledu izjašnjava kao Srbi. Ipak, napominje da već od sredine 90-ih postaje razvidno da srednji put koji u to vrijeme propagira DPS nije održiv, pa raspad jedinstvenog DPS-a dovodi do vezivanja njegovih nekadašnjih djelova za jednu ili drugu političku paradigmu.

“Đukanovićevo krilo DPS-a tako već u septembru 1997. godine potpisuje istorijski sporazum s opozicijom na temeljima onih vrijednosti koje je promovisao Liberalni savez Crne Gore, dok Bulatovićevo krilo DPS-a zajedno s pobunjenicima iz Narodne stranke, koju je Novak Kilibarda za kratko uspio da prevede u prozapadni blok, svoju političku platformu temelji, s više ili manje nijansi, na drugoj paradigmi, onoj čiji je začetnik bila Narodna stranka. Kad se pogledaju rezultati popisa iz 2003. godine, đe je broj Crnogoraca u odnosu na popis iz 1991. godine smanjen s gotovo 62 odsto na 43odsto, a broj Srba uvećan s nešto malo više od devet odsto na 32 odsto i te podatke uporedimo, recimo, s parlamentarnim izborima koji su uslijedili 2006. godine, dobijamo jasnu sliku o tome da srpsko-crnogorske podjele nijesu uzrok – već posljedica političkih previranja u društvu”, navodi.

Naime, dodaje da se na izborima 2006. koji su uslijedili nakon Referenduma oko 30 odsto biračkoga tijela opredijelilo za političke stranke koje reprezentuju antizapadnu političku paradigmu, što ugrubo odgovara procentu nacionalno iskazanih Srba s popisa iz 2003. godine.

“Dakle, identitet u Crnoj Gori, kao uostalom i drugdje, nije petrificirana kategorija, svodiva na jednu dimenziju, a nacija nije krvna, kako bi to htjeli nativisti, već “zamišljena zajednica”. U Crnoj Gori identitet je (u onome njezinu segmentu koji pokriva nacionalne Srbe i Crnogorce) u proteklih 30-ak godina, uostalom, dominantno vezivan za opredjeljenje za jednu od dvije političke paradigme, odnosno dva svjetonazora, prozapadni i antizapadni”, naglašava on.

CDM
Foto: CDM

Nema malignog crnogorskog nacionalizma

Zato, konstatuje Radoman, ne može danas ni biti govora o nekom malignom crnogorskom nacionalizmu kao ekstremu koji prijeti stabilnosti društva, jer se ideja crnogorske nacionalne emancipacije u proteklih 30-ak godina izgrađivala dominantno kao segment šire, prozapadne, građanske orijentacije.

“To, uostalom, potvrđuje i činjenica da se u političkom smislu baštinila u strankama socijaldemokratske i liberalno demokratske profilacije. U kojoj je mjeri na tom političkom spektru u ovome trenutku iluzorno tražiti organizovanu radikalnu desnicu ili ekstremizam, pokazala je ovih dana i BIRN-ova mapa na kojoj su, u klasičnome maniru lova na vještice, kao crnogorski ekstremisti prikazani isključivo građanski aktivisti i borci protiv ekstremizma. S druge strane, velikosrpski nacionalizam, čiji je idejni stožer Beogradska patrijaršija, u proteklih 30 godina prouzrokovao je četiri rata za teritorije na prostoru bivše Jugoslavije, genocid, etnička čišćenja, masovne grobnice, na desetine hiljada mrtvih i milione raseljenih. Na njegovoj meti bili su Hrvatska, Bosna i Hercegovina, Kosovo, a danas je i Crna Gora”, zaključio je Radoman u rasgovoru za CdM.

Miješanje Srbije

Srbija ne krije da je za nju veoma značajan ishod Popisa u Crnoj Gori. Važno je naglasiti da je uoči parlamentarnih izbora u Crnoj Gori u avgustu 2020. godine, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić saopštio da je “za srpski narod važan popis u Crnoj Gori”.

Akademik SANU-a Kosta Čavoški je u septembru 2020. godine nakon parlamentarnih izbora u Crnoj Gori, kada je došlo do promjene vlasti kazao da nova vlast u Crnoj Gori mora da ide postupno, ali odlučno ka razgradnji Đukanovićevog sistema vlasti i uspostavljanju novog sistema koji će kontrolisati popis i nakon toga ići na nove izbore da bi se konstituisala nova većina, sa ili bez Dritana Abazovića.

“Nadam se da će na sljedećem popisu broj Srba u Crnoj Gori da se poveća i da će ljudi biti podstaknuti da se izjašnjavaju kao Srbi”, istakao je on.

Na popisu 1909. godine nije bilo izjašnjavanja o nacionalnosti

Nije rijetko da se o popisima pojavljuju i netačne informacije kojima se manipuliše u javnosti. Jedna od njih je da su po popisu u Knjaževini Crnoj Gori 1909. godine 95 odsto stanovništva činili Srbi, dok Crnogoraca nije ni bilo. Međutim, na popisu 1909. godine uopšte se nijesu prikupljali podaci o nacionalnosti.

“U Uputstvu Ministarstva unutrašnjih djela za izvršenje popisa stanovništva i domaće stoke od 21. marta 1909. godine propisana su pravila vršenja popisa i informacije o podacima koji se prikupljaju”, pisao je portal Raskrinkavanje.me.

CDM
Foto: CDM

Iz uputstva se vidi da na popisu 1909. godine nije postojala rubrika za nacionalnost, već samo rubrike za državljanstvo ili “čiji je ko podanik” i vjeroispovijest “koje je ko vjere”.

Izjašnjave po nacionalnsti na popisima u Crnoj Gori od 1961. do 2011.

1961. – ukupno stanovnika 471894

Crnogorci 383894, Srbi 14087, Bošnjaci -, Albanci 25803, Muslimani 30665, Hrvati 10664, Romi 183, Jugosloveni 1559, Ostali 5039, Ne želi da se izjasni –

1971. – ukupno stanovnika 529604

Crnogorci 355632, Srbi 39512, Albanci 35671, Muslimani 70236, Hrvati 9192, Romi 396, Jugosloveni 10943, Ostali 7501, Ne želi da se izjasni 521

1981. – ukupno stanovnika 584310

Crnogorci 400488, Srbi 19407, Albanci 37735, Muslimani 78080, Hrvati 6904, Romi 1471, Jugosloveni 31243, Ostali 8681, Ne želi da se izjasni 301

1991. – ukupno stanovnika 615035

Crnogorci 380467, Srbi 57453, Albanci 40415, Muslimani 89614, Hrvati 6244, Romi 3282, Jugosloveni 26159, Ostali 10458, Ne želi da se izjasni 943

2003. – ukupno stanovnika 620145 (prvi put se pojavljuju Bošnjaci kao narod)

Crnogorci 267669, Srbi 198414, Bošnjaci 48184, Albanci 31163, Muslimani 24625, Hrvati 6811, Romi 2601, Jugosloveni 1860, Ostali 11912, Ne želi da se izjasni 26906

2011. – ukupno stanovnika 620029

Crnogorci 278865, Srbi 178110, Bošnjaci 53605, Albanci 30439, Muslimani 20537, Hrvati 3021, Romi 6251, Jugosloveni 1154, Ostali 17877, Ne želi da se izjasni 30170.

Izvor: CDM

PRATITE NAS

                        Lokalni javni emiter Radio televizija Podgorica d.o.o. | Adresa: 19. decembra br. 13, 81000 Podgorica | Mail: office@gradski.me | PIB: 03328139                             Odgovorno lice: Rade Vojvodić, v.d. izvršnog direktora
REDAKCIJA PORTALA: portal@gradski.me | REDAKCIJA RADIJA: radio@gradski.me

Dokumenta