<\/p>\n\n\n\n
Najnoviji podaci OECD-a ukazuju na velike razlike me\u0111u zemljama, koje se kre\u0107u se od minus 9,3 odsto u Gr\u010dkoj do po 14,7 odsto u \u0160vedskoj i Ma\u0111arskoj, dok je prosjek EU 8,1 odsto, prenosi Capital.ba. <\/p>\n\n\n\n
Neto \u0161tednja doma\u0107instava predstavlja dio prihoda koji ne odlazi na finalnu potro\u0161nju. Drugim re\u010dima, to je ono \u0161to doma\u0107instvima ostane nakon \u0161to plate svakodnevne tro\u0161kove, ra\u010dune, hranu, stanovanje, prevoz i druge potrebe.<\/p>\n\n\n\n
Najve\u0107u stopu \u0161tednje u Evropi imaju \u0160vedska i Ma\u0111arska, po 14,7 odsto, \u0161to zna\u010di da doma\u0107instva u tim zemljama, u prosjeku, ostavljaju sa strane skoro 15 odsto svog raspolo\u017eivog prihoda. Iznad deset odsto imaju \u010ce\u0161ka 13,7 odsto, Francuska 12,8 odsto, Njema\u010dka 10,3 odsto i Holandija 10,2 odsto, dok evropski prosjek prelaze i \u0160panija i Irska sa 9,2 odsto, odnosno devet odsto.<\/p>\n\n\n\n
Ti podaci pokazuju da visoka \u0161tednja nije rezervisana samo za najbogatije zemlje Evrope. Primjer Ma\u0111arske, koja dijeli prvo mjesto sa \u0160vedskom, pokazuje da na stopu \u0161tednje ne uti\u010de samo nivo prihoda, ve\u0107 i struktura potro\u0161nje, o\u010dekivanja doma\u0107instava, demografija i reakcija gra\u0111ana na ekonomske krize.<\/p>\n\n\n\n
Na drugom kraju ljestvice nalazi se Gr\u010dka, jedina evropska zemlja sa negativnom stopom \u0161tednje. Njena stopa iznosi minus 9,3 odsto, \u0161to zna\u010di da doma\u0107instva u prosjeku tro\u0161e vi\u0161e nego \u0161to im iznose neto raspolo\u017eivi prihodi. To se mo\u017ee finansirati na dva na\u010dina: kori\u0161\u0107enjem ranije akumulirane \u0161tednje ili zadu\u017eivanjem.<\/p>\n\n\n\n
Gr\u010dka je specifi\u010dan slu\u010daj i zbog dugih posljedica du\u017eni\u010dke krize. Prema obja\u0161njenju ekonomiste Michaela Haliassosa, profesora na Goethe univerzitetu u Frankfurtu, Gr\u010dka je jo\u0161 tokom vrhunca du\u017eni\u010dke krize 2015. imala najve\u0107i udio doma\u0107instava \u010dija je potro\u0161nja bila ve\u0107a od prihoda.<\/p>\n\n\n\n
Stopa \u0161tednje u toj zemlji uglavnom je bila pozitivna po\u010detkom 2000-ih, ali se od 2010. naglo pogor\u0161ala. Najni\u017ei nivo dostigla je 2013. godine, kada je pala na minus 16,5 odsto. Nakon kratkog pribli\u017eavanja nuli 2021, ponovo je potonula na minus 12,2 odsto u 2022. i od tada se zadr\u017eava oko minus devet odsto.<\/p>\n\n\n\n
Me\u0111u velikim evropskim ekonomijama izdvajaju se Velika Britanija i Italija, koje imaju znatno ni\u017ee stope \u0161tednje od Francuske, Njema\u010dke i \u0160panije. U Velikoj Britaniji stopa iznosi 4,7 odsto, dok je u Italiji svega 3,2 odsto.<\/p>\n\n\n\n
U Slova\u010dka je stopa dva odsto, Estoniji tri odsto, Portugalu 3,4 odsto, a Litvaniji 3,8 odsto. Posebno je zanimljiv primjer Letonije, gdje je stopa \u0161tednje nula. To zna\u010di da doma\u0107instva, u prosjeku, potro\u0161e prakti\u010dno sav raspolo\u017eivi prihod.<\/p>\n\n\n\n
Ni sve nordijske zemlje nijesu iznad prosjeka EU. Danska ima stopu \u0161tednje od 7,5 odsto, dok je Finska na 4,4 odsto.<\/p>\n\n\n\n
Naj\u010de\u0161\u0107i razlog za \u0161tednju u Evropi je oprez. Istra\u017eivanja pokazuju da gotovo dvije tre\u0107ine Evropljana \u0161tedi iz predostro\u017enosti – za slu\u010daj gubitka posla, bolesti, ve\u0107ih tro\u0161kova ili drugih nepredvi\u0111enih okolnosti. Drugi dominantan motiv je penzija. Za oko polovinu Evropljana, \u0161tednja za starost jedan je od glavnih razloga za odvajanje novca.<\/p>\n\n\n\n
Ekonomisti Charles Yuji Horioka i Luigi Ventura u radu objavljenom pro\u0161le godine za NBER ukazuju da izda\u0161nost socijalnih sistema uti\u010de na razloge zbog kojih ljudi \u0161tede. U zemljama sa sna\u017enim javnim penzijskim sistemom gra\u0111ani manje \u0161tede za penziju, dok se u dr\u017eavama sa ja\u010dim javnim zdravstvom manje \u0161tedi za nepredvi\u0111ene medicinske i druge hitne tro\u0161kove.<\/p>\n\n\n\n
Njihov zaklju\u010dak je va\u017ean: \u010dinjenica da su penzija i oprez dominantni motivi \u0161tednje u Evropi sugeri\u0161e da mnogi gra\u0111ani ne smatraju socijalne mre\u017ee potpuno dovoljnim osloncem.<\/p>\n\n\n\n
Haliassos upozorava da je pore\u0111enje stopa \u0161tednje me\u0111u dr\u017eavama komplikovano. Te\u0161ko je precizno mjeriti i raspolo\u017eivi prihod i potro\u0161nju doma\u0107instava. Prihodi se \u010desto pogre\u0161no prijavljuju ili se ne prijavljuju u potpunosti, dijelom zbog straha od poreskih vlasti ili brige o povjerljivosti podataka. S druge strane, potro\u0161nja se te\u0161ko mjeri anketama, jer se ljudi ne se\u0107aju uvijek precizno koliko su i na \u0161ta tro\u0161ili.<\/p>\n\n\n\n
Zato razlike me\u0111u zemljama ne treba tuma\u010diti samo kao pitanje finansijske discipline. Na njih uti\u010du starosna struktura stanovni\u0161tva, tr\u017ei\u0161te rada, zanimanja, nivo javnih usluga, cijene, inflacija i na\u010din na koji doma\u0107instva reaguju na krize.<\/p>\n\n\n\n
Pandemija je dobar primjer. Prosje\u010dna stopa \u0161tednje u EU naglo je sko\u010dila 2020. godine na 12,4 odsto, jer su zatvaranja, ograni\u010denja putovanja i manja mogu\u0107nost potro\u0161nje ostavili doma\u0107instvima vi\u0161e novca nego obi\u010dno.<\/p>\n\n\n\n
Evropska mapa \u0161tednje pokazuje da bogatstvo nije jedini odgovor. Zemlje sa visokim prihodima ne moraju uvijek imati najve\u0107e stope \u0161tednje, niti zemlje sa ni\u017eim prihodima nu\u017eno \u0161tede malo.<\/p>\n\n\n\n
Visoka stopa \u0161tednje mo\u017ee zna\u010diti finansijsku stabilnost, ali i strah od budu\u0107nosti. Negativna stopa, kao u Gr\u010dkoj, naj\u010de\u0161\u0107e je signal da doma\u0107instva \u017eive pod ozbiljnim finansijskim optere\u0107enjem.<\/p>\n\n\n\n
Zato \u0161tednja nije samo ekonomska statistika. Ona je i pokazatelj povjerenja gra\u0111ana u sopstvene prihode, dr\u017eavu, penzioni sistem, zdravstvo i budu\u0107nost. <\/p>\n\n\n\n
<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Stopa \u0161tednje doma\u0107instava u Evropi sna\u017eno varira, pa dok \u0160vedska i Ma\u0111arska prednja\u010de sa gotovo 15 odsto raspolo\u017eivog prihoda koji ostaje nepotro\u0161en, Gr\u010dka je jedina evropska zemlja u kojoj doma\u0107instva tro\u0161e vi\u0161e nego \u0161to zara\u0111uju.<\/p>","protected":false},"author":19,"featured_media":792910,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[218,33767],"naslovna":[],"class_list":["post-979057","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-svijet","tag-madjarska","tag-svedska"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/979057","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/19"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=979057"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/979057\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":979058,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/979057\/revisions\/979058"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/792910"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=979057"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=979057"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=979057"},{"taxonomy":"naslovna","embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/naslovna?post=979057"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}