Dvije velike me\u0111unarodne studije, objavljene u \u010dasopisima Cell (2023) i Nature (2025), rekonstruisale su genetsku istoriju regiona sa precizno\u0161\u0107u kakvu nijedan raniji metod nije mogao ponuditi, saop\u0161teno je iz Univerziteta Crne Gore.<\/p>\n\n\n\n
Dvije velike me\u0111unarodne studije, objavljene u \u010dasopisima Cell (2023) i Nature (2025), rekonstruisale su genetsku istoriju Balkana sa precizno\u0161\u0107u kakvu nijedan raniji metod nije mogao ponuditi. UCGSci Studio donosi pregled njihovih nalaza i zna\u010daja za razumijevanje porijekla naroda regiona.<\/p>\n\n\n\n
Tri groba u Viminacijumu<\/strong><\/p>\n\n\n\n U Viminacijumu, jednom od najva\u017enijih gradova rimske provincije Gornje Mezije, \u010diji ostaci le\u017ee kraj Kostolca u isto\u010dnoj Srbiji, istra\u017eiva\u010di su 2023. analizirali skeletne ostatke trojice sahranjenih u bogato opremljenim grobovima rimskog perioda. DNK analiza pokazala je da su me\u0111u sahranjenima identifikovani pojedinci porijeklom iz Subsaharske Afrike; jedan je sahranjen sa rimskom legionarskom lampom kraj glave.<\/p>\n\n\n\n U drugom grobu, sarkofagu izuzetne rasko\u0161i, nalazili su se skeletni ostaci mu\u0161karca lokalnog porijekla i \u017eene anatolijskog porijekla, a pored njih je polo\u017eeno 151 zlatno zrno, srebrno ogledalo i par zlatnih nau\u0161nica. Nalazi su dio analize 146 drevnih genoma iz dana\u0161nje Srbije i Hrvatske, koju su vodili istra\u017eiva\u010di sa univerziteta Pompeu Fabra u Barseloni, Harvarda i Western Ontario univerziteta u Kanadi.<\/p>\n\n\n\n Studija je pokazala da je Balkan tokom rimske vladavine bio jedno od demografski najraznorodnijih mjesta u Evropi, sa velikim genetskim doprinosom iz Anadolije, ljudima afri\u010dkog porijekla i doseljenicima iz dalekih dijelova carstva.<\/p>\n\n\n\n Kako se drevna DNK analizira<\/strong><\/p>\n\n\n\n Drevna DNK je genetski materijal sa\u010duvan u kostima i zubima starim hiljadama godina; mineralni dio kosti djeluje kao mikroskopski sef koji \u0161titi DNK molekule od raspadanja. Nau\u010dnici je izdvajaju tako \u0161to kost bu\u0161e, prah hemijski obra\u0111uju, a fragmente DNK poja\u010davaju i \u010ditaju savremenim sekvencerima.<\/p>\n\n\n\n Tako dobijena DNK, upore\u0111uje se sa hiljadama drugih drevnih i modernih genoma kako bi se ustanovilo porijeklo i kretanje populacija.<\/p>\n\n\n\n Veliki preokret: Slovenske migracije<\/strong><\/p>\n\n\n\n Druga, novija studija, objavljena u \u010dasopisu Nature 3. septembra 2025. pod vo\u0111stvom Max Planck instituta u Lajpcigu, analizirala je genome 555 drevnih pojedinaca iz isto\u010dne Njema\u010dke, Poljske, Ukrajine i sjeverozapadnog Balkana. Ustanovljeno je da je u nekim regijama izme\u0111u VI i VIII vijeka genetski doprinos isto\u010dnoevropskih doseljenika mogao prelaziti 80 odsto, \u0161to \u010dini jednu od najve\u0107ih demografskih promjena u evropskoj istoriji.<\/p>\n\n\n\n Pradomovinu doseljenika studija smje\u0161ta u podru\u010dje izme\u0111u rijeka Dnjestar i Don, dakle u dijelove dana\u0161nje Ukrajine i ju\u017ene Bjelorusije. Genetski podaci otkrivaju i prirodu te seobe: dolazile su \u010ditave porodice, a ne ratnici, \u0161to zna\u010di da nije bila rije\u010d o vojnom osvajanju, nego o preseljavanju zajednica.<\/p>\n\n\n\n Doseljenici su, uz to, donijeli i druga\u010diji na\u010din organizacije zajednice \u2014 na pojedinim lokalitetima u isto\u010dnoj Njema\u010dkoj zabilje\u017eeno je i do \u0161est puta vi\u0161e bliskih srodnika na istom groblju nego u prethodnim periodima.<\/p>\n\n\n\n Slovenska ekspanzija, me\u0111utim, nije bila isklju\u010divo migracija. U nekim podru\u010djima lokalno stanovni\u0161tvo prihvatilo je slovenski jezik i kulturu bez potpune genetske zamjene. Sami autori studije zaklju\u010duju da je isto\u010dnoevropsko porijeklo dominantna genetska komponenta u svim dana\u0161njim slovensko-govornim populacijama, ali njegov udio razlikuje se od regije do regije, odra\u017eavaju\u0107i razli\u010dite stepene mije\u0161anja sa zate\u010denim stanovni\u0161tvom.<\/p>\n\n\n\n I prije Slovena: Genetski tragovi u Crnoj Gori<\/strong><\/p>\n\n\n\n Autori navode da su, ve\u0107 u periodu izme\u0111u 500. p.n.e. i 300. n.e., vjekovima prije velikih slovenskih migracija, prona\u0161li \u201ezna\u010dajan broj pojedinaca“ sa isto\u010dnoevropskim genetskim profilom na lokalitetima u Austriji, Ma\u0111arskoj, Srbiji i Crnoj Gori.<\/p>\n\n\n\n Kretanje stanovni\u0161tva iz isto\u010dne Evrope ka Balkanu nije, dakle, po\u010delo u VI vijeku; slovenske migracije bile su najve\u0107i talas, ali ne i prvi. Genetski signal donesen migracijama VI i VII vijeka zadr\u017eao se, prema studiji, do IX i X vijeka \u2014 perioda kada nastaju prve slovenske dr\u017eave i, sa njima, glagoljica kao prvo slovensko pismo. Genetika tako po prvi put potvr\u0111uje ono \u0161to su istori\u010dari znali iz vizantijskih i frana\u010dkih izvora, a lingvisti iz uporedne analize slovenskih jezika.<\/p>\n\n\n\n Ograni\u010denja i kontekst<\/strong><\/p>\n\n\n\n Genetski uzorci sa Balkana jo\u0161 su nedovoljno gusti, posebno za Crnu Goru i Bosnu i Hercegovinu, za koje sistematska studija jo\u0161 nije objavljena. DNK nam govori o porijeklu, ali ne i o jeziku, religiji, kulturi ili samorazumijevanju onih koji su je nosili \u2014 te dimenzije identiteta pripadaju arheologiji, lingvistici i istoriji, ne genetici.<\/p>\n\n\n\n U pojedinim zemljama drevna DNK postala je i oru\u017eje politi\u010dkih projekata koji od nauke tra\u017ee potvrdu za zaklju\u010dke o \u201epravom“ porijeklu jedne ili druge nacije. Sami autori odbijaju takvo \u010ditanje. \u201eSlika koja se ukazuje nije slika podjele“, rekao je Miodrag Grbi\u0107, jedan od vode\u0107ih autora studije iz \u010dasopisa Cell, \u201enego dijeljene istorije.“<\/p>\n\n\n\n \u0160ta to zna\u010di<\/strong><\/p>\n\n\n\n Skeletni ostaci iz Viminacijuma i 555 drevnih genoma iz Lajpciga mijenjaju ono \u0161to znamo o sebi tako \u0161to pokazuju da je samo pitanje bilo pogre\u0161no postavljeno. Genetika ne potvr\u0111uje mit o \u010distom porijeklu; pokazuje upravo suprotno \u2014 da je identitet istorijski proces stalnog mije\u0161anja, promjene i kontinuiteta.<\/p>\n\n\n\n Izvori i linkovi<\/em><\/strong> Cell (2023) \u2014 primarna studija: Balkan u rimskom periodu i ranim slovenskim migracijama<\/p>\n\n\n\n Nature (2025) \u2014 primarna studija: slovenske migracije i genetski tragovi<\/p>\n\n\n\n Saop\u0161tenje uz Cell studiju (Western Ontario \/ Pompeu Fabra, decembar 2023)<\/p>\n\n\n\n Saop\u0161tenje uz Nature studiju (Max Planck institut, septembar 2025)<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Odakle poti\u010du balkanski narodi? Vjekovima se ovo pitanje vodilo izme\u0111u istori\u010dara, lingvista i politike, a danas prvi put dobija odgovor iz DNK molekula izdvojenih iz kostiju starih dvije hiljade godina. <\/p>","protected":false},"author":23,"featured_media":972786,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[9],"tags":[33052,28144,33051,2151],"naslovna":[],"class_list":["post-972785","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-drustvo","tag-balkanski-narodi","tag-dnk","tag-porijeklo","tag-univerzitet-crne-gore"],"acf":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/gradski.me\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/studijeporijekloBalkan.webp","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/972785","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/23"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=972785"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/972785\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":972788,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/972785\/revisions\/972788"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/972786"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=972785"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=972785"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=972785"},{"taxonomy":"naslovna","embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/naslovna?post=972785"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}