„Zabrinutost zbog odmazde i eskalacije rata je velika, posebno zato \u0161to bi zatvaranje Ormuskog moreuza od strane Irana bilo izuzetno opasno i ne bi bilo dobro ni za koga“, rekla je Kalas novinarima uo\u010di sastanka sa ministrima spoljnih poslova EU, prenosi Rojters.<\/p>\n\n\n\n
Iranska televizija Pres TV objavila je u nedelju da Vrhovnom savjetu za nacionalnu bezbjednost Irana predstoji dono\u0161enje kona\u010dne odluke o tome da li \u0107e zatvoriti moreuz, nakon \u0161to je parlament podr\u017eao tu mjeru. <\/p>\n\n\n\n
Oko 20 odsto globalne potra\u017enje za naftom i gasom prolazi kroz ovaj kanal. <\/p>\n\n\n\n
Nakon ameri\u010dkog bombardovanja tri nuklearna postrojenja u Iranu, parlament u Teheranu je izglasao zatvaranje Ormuskog moreuza, kroz koji prolazi oko 20 odsto svjetske nafte. <\/p>\n\n\n\n
Ormuski moreuz je uski prolaz izme\u0111u Irana i Omana i predstavlja kriti\u010dnu arteriju za globalnu ekonomiju. Ovaj tjesnac povezuje Persijski zaliv sa Arapskim morem i Indijskim okeanom, omogu\u0107avaju\u0107i transport nafte iz luka u Saudijskoj Arabiji, Ujedinjenim Arapskim Emiratima, Kuvajtu i Iraku ka svjetskim tr\u017ei\u0161tima.<\/p>\n\n\n\n
Blokada Ormuskog moreuza zna\u010dila bi prekid isporuke nafte prije svega prema Aziji, Evropi i Sjevernoj Americi, \u0161to bi izazvalo nagli skok cijene nafte (po nekim procjenama na preko 100 dolara po barelu, a nekim \u010dak 200). <\/p>\n\n\n\n
Takav skok cijene doveo bi do rasta inflacije \u0161irom svijeta, potencijalno do pada privrednog rasta i poreme\u0107aja u lancima snabdijevanja. <\/p>\n\n\n\n
Zemlje zavisne od uvoza nafte, poput Kine, Indije, Japana i velikog dela Evrope, bile bi posebno pogo\u0111ene, jer bi im se pove\u0107ali tro\u0161kovi energenata i smanjila konkurentnost na globalnom tr\u017ei\u0161tu. <\/p>\n\n\n\n
Isto tako, regionalni saveznici SAD, poput Saudijske Arabije i UAE, trpjeli bi ogromne gubitke, jer bi im se izvoz nafte naglo smanjio, \u0161to bi dalje destabilizovalo region. <\/p>\n\n\n\n
Koliko je Iran sposoban da blokira tjesnac? <\/strong><\/p>\n\n\n\n Imaju\u0107i u vidu da Iran i sam koristi taj moreuz za izvoz svoje nafte u Kinu (\u010dak 90 odsto ukuonog izvoza) name\u0107e se pitanje koliko je odlu\u010dan da sprovede blokadu, i poredodobrenja parlamenta u Teheranu. <\/p>\n\n\n\n Pitanje je tako\u0111e koliko je Iran zaista sposoban da ozbiljno blokira Ormuski moreuz. <\/p>\n\n\n\n Iran bi mogao da poku\u0161a da postavi mine preko moreuza, koji je na svom naju\u017eem delu \u0161irok 55 km. Vojska te zemlje ili Revolucionarna garda Irana (IRGC) tako\u0111e bi mogli da poku\u0161aju da napadnu ili zaplene brodove u Persijskom zalivu, \u0161to su radili u nekoliko navrata posljednjih godina, pi\u0161e Reuters i procjenjuje da je Teheran sposoban da ostvari pretnju. <\/p>\n\n\n\n Iako Ormuz nikada nije bio potpuno blokiran, nekoliko puta je bio poreme\u0107en. <\/p>\n\n\n\n Tokom iransko-ira\u010dkog rata 1980-ih, dve strane su se uklju\u010dile u takozvane „tankerske ratove\u201c u Zalivu. Irak je ciljao iranske brodove, a Iran je napadao komercijalne brodove, uklju\u010duju\u0107i saudijske i kuvajtske tankere za naftu, pa \u010dak i brodove ameri\u010dke mornarice. <\/p>\n\n\n\n Nakon apela Kuvajta, tada\u0161nji predsjednik SAD Ronald Regan rasporedio je mornaricu izme\u0111u 1987. i 1988. godine da za\u0161titi konvoje tankera za naftu, a operacija je nazvana „Iskrena volja\u201c. <\/p>\n\n\n\n Tenzije u moreuzu ponovo su se rasplamsale krajem 2007. godine u nizu okr\u0161aja izme\u0111u iranske i ameri\u010dke mornarice. To je uklju\u010divalo i jedan incident u kojem su se iranski gliseri pribli\u017eili ameri\u010dkim ratnim brodovima, iako nije ispaljen nijedan metak.<\/p>\n\n\n\n U aprilu 2023. godine, iranske trupe su zaplijenile tanker za prevoz sirove nafte „Advantage Sweet“, koji je koristio ameri\u010dki „\u0160evron“, u Omanskom zalivu. Brod je oslobo\u0111en vi\u0161e od godinu dana kasnije.<\/p>\n\n\n\n Iranski poreme\u0107aj pomorskog saobra\u0107aja kroz Persijski stoga svakako nije bez presedana, ali bi svaki poku\u0161aj vjerovatno nai\u0161ao na brz i sna\u017ean odgovor ameri\u010dke mornarice, ograni\u010davaju\u0107i vjerovatno\u0107u trajnog \u0161oka u snabdijevanju, navodi Reuters.<\/p>\n\n\n\n Istorija je pokazala da su ozbiljni poreme\u0107aji u globalnom snabdijevanju naftom obi\u010dno bili kratkotrajni.<\/p>\n\n\n\n Ira\u010dka invazija na susedni Kuvajt u avgustu 1991. godine dovela je do udvostru\u010denja cijene sirove nafte marke Brent na 40 dolara po barelu do sredine oktobra. Cijene su se vratile na nivo prije invazije do januara 1992. godine, kada je koalicija predvo\u0111ena SAD zapo\u010dela operaciju \u201ePustinjska oluja\u201c, \u0161to je dovelo do oslobo\u0111enja Kuvajta sljede\u0107eg mjeseca.<\/p>\n\n\n\n Ameri\u010dka invazija na Irak izme\u0111u marta i maja 2003. godine imala je jo\u0161 manje uticaja. Rast od 46 odsto uo\u010di rata izme\u0111u novembra 2002. i marta 2003. godine brzo je preokrenut u danima koji su prethodili po\u010detku vojne kampanje predvo\u0111ene SAD.<\/p>\n\n\n\n Sli\u010dno tome, ruska invazija na Ukrajinu u februaru 2022. godine izazvala je nagli skok cijena nafte na 130 dolara po barelu, ali su se cijene vratile na nivo prije invazije od 95 dolara do sredine avgusta.<\/p>\n\n\n\n Ovi relativno brzi preokreti skokova cijena nafte uglavnom su bili posljedica obilnih slobodnih proizvodnih kapaciteta koji su bili dostupni u to vrijeme i \u010dinjenice da je brzi porast cijene nafte obuzdao potra\u017enju, ka\u017ee Tamas Varga, analiti\u010dar u naftnoj brokerskoj ku\u0107i PVM.<\/p>\n\n\n\n Globalna tr\u017ei\u0161ta nafte su tako\u0111e do\u017eivjela \u0161ok tokom arapskog naftnog embarga 1973. godine i nakon revolucije u Iranu 1979. godine, kada su udari na naftna polja u zemlji ozbiljno poremetili proizvodnju. Ali oni nisu uklju\u010divali blokiranje Ormuza i nisu nai\u0161li na direktan vojni odgovor SAD.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Iransko zatvaranje Ormuskog moreuza bilo bi opasno i nije dobro ni za koga, izjavila je visoka predstavnica Evropske unije za spoljne poslove i bezbjednost Kaja Kalas.<\/p>","protected":false},"author":18,"featured_media":926854,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[14],"tags":[1524,4659,20169],"naslovna":[],"class_list":["post-926853","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-svijet","tag-iran","tag-kaja-kalas","tag-ormuski-moreuz"],"acf":[],"jetpack_publicize_connections":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/926853","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/18"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=926853"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/926853\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/926854"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=926853"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=926853"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=926853"},{"taxonomy":"naslovna","embeddable":true,"href":"https:\/\/gradski.me\/en\/wp-json\/wp\/v2\/naslovna?post=926853"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}